01/03/1397
اکتشاف

زمین شناسی عمومی

بر اساس تقسیم بندی زمین شناسی ایران توسط اشتوکلین ( 1965) منطقه مورد مطالعه در زون شرق ایران قرار گرفته است، در حالی که طبق تقسیم بندی افتخار نژاد (1359) که بر اساس وضعیت ساختمانی و در ارتباط با حوضه های رسوبی صورت گرفته است، این منطقه بخشی از ایران مرکزی است. این منطقه در شمال شرق بلوک لوت به سن ترشیری در منتهی الیه و جنوب گسل درونه در منطقه سنگان خواف واقع است.

کريم پور و همکاران(1381) وکریم پور(1382) کمربند خواف- کاشمر-  برد سکن را به عنوان کمربند کانی سازی تيپ اكسيد آهن  در ايران معرفی كرد ند .از جمله کانسارهای اكسيد آهن موجود د ر اين ناحيه می توان به طلا- اسپکيولاريت کوه زر، تنورجه و معدن سنگان خواف اشاره كرد .

 زمین شناسی این کمربند اساساً شامل سنگ های ولکانیکی سیلیس تا مافیک مربوط به سنوزوئیک است جایی که واحدهای گرانیتوئیدی با ترکیب گرانیتی تا دیوریتی نفوذ کرده است. در این ناحیه به نظر میرسد که گسلها به صورت هورست و گرابن تظاهرنموده اند و تشکیل حوضه های رسوبی را داده اند. بلوک های بالا آمده در این ناحیه شامل سه بلوک کوه پیربنوش، رشته اصلی و کوه ناهور- سینا می باشند. رشته اصلی که بزرگترین واحد بالا آمده درناحیه می باشد ازپنج بلوک و افتادگی کوچکتر ایجاد شده است که بلوک جنوبی یکی از آنها می باشد. معدن سنگان در بلوک جنوبی قرار می گیرد. امتداد عمومی این بلوک شمال غرب- جنوب شرق می باشد. این بلوک به وسیله دو گسل عمده به دو بخش تقسیم می گردد. توده های نفوذی بزرگی همچون سرنوسر و برمانی درمنطقه وجود دارند که دراطراف آن ها کانی زایی عمدتاً مگنتیتی و هماتیتی مشاهده می گردد.

واحدهای زمین شناسی موجود در ناحیه مورد مطالعه از قدیم به جدید شامل ماسه سنگ سیلتی (ژوراسیک)، آمفیبول اسکارن، گارنت اسکارن، سنگ آهن، تراکی آندزیت، گرانودیوریت ودایک های داسیتی و ریوداسیتی و توده های ساب ولکانیک مونزونیت تا سینیت پورفیری متعلق به ائوسن و رسوبات کواترنری می باشد.

در این منطقه واحدهای مختلف سنگی از جمله سنگ های رسوبی شیل و سیلتستون، کنگلومرا، آتشفشانی، پلوتونیکی، واحد های سنگ آهکی و انواع اسکارن با کانی های مختلف مشاهده می گردد. قدیمی ترین سنگ ها در مناطقC شمالی و باغک شامل شیل های سیلیسی شده، ماسه سنگ ها و کربنات ها می باشد. که در تماس با سنگ های دگرگونی اسکارن و به طور محلی مرمر قرار گرفته اند.

بیشترین فعالیت آتشفشانی در منطقه از کرتاسه تا اوایل ائوسن روی داده است. سنگ های ولکانیک و ساب ولکانیک اسیدی تا حدواسط و آلکالین منطقه(توف، گدازه و پیروکلاستیک) دارای سن ائوسن تا الیگوسن می باشد.

نظریات مختلفی درمورد منشاً کانی زایی درمنطقه عنوان شده است که ازآن میان می توان به آتشفشانی- رسوبی، اسکارن و مگنتیت نوع Fe-Oxides(کریم پور،1369) اشاره کرد. با توجه به اینکه مطالعات دقیق تر و مستندات قانع کننده تری در خصوص منشا اسکارن گزارش شده است، لذا معدن سنگان را می توان در حالت کلی یک  ذخیره مگنتیت Fe-Oxides در نظر گرفت که بر اثر مکانیسم اسکارنی ایجاد شده است. بررسی کانی شناختی اسکارن در منطقه، انواع کانیهای خاص اسکارنی را در اطراف توده های مگنتیتی نشان می دهد. به طور کلی دو نوع  عمده اسکارن کلسیمی و منیزیمی درمنطقه قابل رویت می باشد.

 

 

ژنز كانسار

در مورد ژنزكانسنگ آهن سنگان نظريات مختلفي ارايه شده است اما دو نظريه بيشتر مورد توجه قرار گرفته است:

ابتدایئ ترین نظریه ها بيان كننده ارتباط كاني‌سازي با ولكانسيم زيردريايي(تيپ ولكانوسديمنت) است (مرجعي- 1368)

براساس مطالعات مختلف معدن سنگان به عنوان کانسار با منشاء اسکارن معرفی گردیده است که در کمربند خواف-کاشمر-بردسکن واقع شده است. کريم پور و همکاران(1381( و کريم پور (1382) این کمربند را به عنوان کمربند کانی سازی تيپ اكسيد آهن در ايران معرفی كردند. بر اساس این مطالعات محلولهای غنی از آهن با میزان K2o بالا و نشات گرفته از سنگهای سینوگرانیتی تا گرانودیوریتی در سنگهای كربناتي نفوذ کرده اند و ضمن تشكيل اسكارن، آهن را به صورت مگنتيت بر جای گذاشته شده است. شواهد زير دلايل مهمی بر اين موضوع است:

1-     ذخيره در زونهای اسكارنی يافت می شود.

2-     كانيهای مشخصه اسكارن مانند گارنت، اكتينوليت، فلوگوپيت و د يوپسيد همراه ذخيره يافت می شوند .

3-     مگنتيت کانه اصلی آهن است.

4-     اندازه بلورهای مگنتيت متوسط تا درشت است.

 

نظريه دیگر: نشان‌دهنده ارتباط كاني‌سازي با كاني‌هاي كالك سيليكاته (كاني‌سازي نوع اسكارن)مي‌باشد(بومري- 1371). بر طبق این نظریه و با توجه به سيماهاي اختصاصي نظير پيدايش كانسار آهن در يك افق كربناته، وجود كاني‌هاي اسكارني (گارنت و‌....)، حضور متاسوماتيسم، دگرساني‌هاي گسترده، حضور هاله‌هاي دگرگوني، حضور توده‌هاي نفوذي بزرگ (گرانيت سرنوسر)، بالا بودن عيار آهن، بافت، ساخت، اشكال بلورها و مشخصات كانه‌هاي موجود پيدايش كانسار را با منشاء اسكارن و در ارتباط با توده‌هاي نفوذي گرانیتی تا گرانوديوريتي می داند.

 

 

  ذخاير پلاسري    (Placer deposits )

 

آنکس که چرخه کامل تحول پلاسرها با همه جزئیات آن را دریابد، خواهد توانست به تنوع بی پایان نمودهای پلاسر پی ببرد (یو . بیلی . بین ، 1938).                                                                             

تعریف پلاسر:

پلاسر يك كلمه اسپانيايي مي­باشد و به معني وجود ذخيره معدني در رسوبات تخريبي مي­باشد، زمين شناسان اقتصادي معمولاً نهشته­هاي نابرجاي داراي ارزش اقتصادي را تجمعات مكانيكي يا نهشته­هاي پلاسري به حساب مي­آورند. اين نهشته­ها به نهشته­هاي خاكزادي كه بوسيله فرآيندهاي رسوبي تمركز دهنده كانيهاي سنگين ايجاد مي­شوند، تعلق دارند.

كانيهاي پلاسري كه به درجات مختلف داراي اين ويژگي­ها هستند عبارتند از كاسيتريت، كروميت، كولومبيت، مس، گارنت طلا، ايليمنت، مگنتيت، پلاتين، ياقوت، روتيل ، زنوتايم و زيركن.

شرايط لازم براي تشكیل پلاسرها :

   براي تشكيل كانسارهاي پلاسري يك سري موارد بايد وجود داشته باشد كه مهمترين آنها عبارتند از :


وجود سنگ مادر مناسب: كانيهايي وجود دارند که در مرحله اول تشكيل به دليل پايين بودن درصد فراواني آنها در سنگ مادر فاقد ارزش اقتصادي هستند  اين كانيها پس از هوازده شدن سنگ بوسيله آب  باد و گاهي يخچال حمل مي­شوند و در محيط ديگري متمركز مي­گردند در اين ميان نوع سنگ مادر، موجب كنترل نوع پلاسر مي­شود به عنوان مثال پلاسر الماس عمدتاً از كيمبرليت­ها منشأ مي­گيرد.

- وجود كاني سنگين

- فرآيند هوازدگي موثر: در تشكيل كانسارهای پلاسري هوازدگي فيزيكي بيشتر مهم مي­باشد و با  خرد كردن سنگ­ها با عث جدا شدن كانیهاي پلاسر ساز مي­گردد. 

- عامل انتقال دهنده

- محل تمركز مناسب: در مورد يك رودخانه مكان­هاي مناسب جهت تجمع كانيهاي سنگين عمدتاً محل خروج رودخانه از ارتفاع و ورود به دشت مي­باشد كه پهناي آن بيشتر و گراديان آن كاهش مي­يابد و نتيجتاً كانيهاي ته نشين شده و كاني­هاي سبك منتقل مي­شوند.

انواع پلاسر :

الف) پلاسرهاي آبرفتي يا رودخانه­اي.  ب) پلاسرهاي بومي يا بازماندي. ج) پلاسرهاي ساحلي. د) پلاسرهاي دامنه­اي يا دلوويال. د) پلاسرهاي واريزه­اي يا كوه رفتي. ه) پلاسرهاي يخچالي. و) پلاسرهاي بادرفتي.

 

 

 

 

 

پلاسر سنگ آهن سنگان :

ذخاير نابرجاي آهن، آن قسمت از ذخايری هستند كه از نقطه‌اي ديگر به محيطي كه در آن نهشته شده‌اند، منتقل گرديده‌اند. بعضي از كانه‌هاي آهن و به ويژه مگنتيت در برابر هوازدگي مقاوم مي‌باشند اين كاني‌ داراي وزن مخصوص نسبتاً بالايي است و به همين دليل در پلاسرها تجمع يافته و ذخاير نابرجاي آهن را تشكيل    می دهد.

 

بررسی تصاویر ماهواره­ای TM لندست در منطقه تایباد، مخروطه افکنه­های عظیم در جنوب غرب کوه­های معادن سنگان واقع شده است مشاهده گردید. با پردازش دیجیتالی باندهای انعکاسی این تصاویر تشابه زیادی بین رفتار انعکاسی رسوبات آبرفتی با توده­های معدنی واقع در سنگان دیده می­شود نهشته­های پلاسری این منطقه حاصل تخریب مکانیکی بخش­های توده­های سنگ آهن سنگان در اثر عوامل مختلف سطحی ( عمدتاً یخبندان و سایر عوامل هوازدگی) و ساختاری (شکستگی­ها و درزه - شکاف­های حاصل از فعالیت­های تکتونیکی) و حمل مکانیکی آنها توسط سیلابهای فصلی،  به وسیله آبهای جاری از آنومالیهای اصلی معدن به دشت جنوب غربی معدن سنگان بوده است.  این معادن پلاسری تقریباًٌ در گستره­ای به طول 30 کیلومتر و عرض حدود 20 کیلومتر تا مرز افغانستان توسعه یافته­اند. امتداد این معادن شمال غربی به سمت جنوب شرقی است و عوامل چینه شناسی و تکتونیکی باعث شده که مواد معدنی در منطقه به طور یکسان پراکندگی نشان ندهند، توپوگرافی منطقه از نوع دشت و تپه ماهورهای پست می باشد، ارتفاع انباشت پلاسر در بعضی از نقاط 12 الی 14 متر برآورد شده است. سنگ آهن موجود در محدوده­های پلاسری از نوع مگنتیت با فرمول شیمیایی Fe3O4 میباشد. از نظر زمان زمین شناسی نهشته­های پلاسر این منطقه بیشتر متعلق به عصر حاضر و دوره ترشیاری می­باشند. با توجه به وجود ارتفاعات بلند و قرارگیری سنگ آهن در آنها ذخایر قابل ملاحظه­ای از نوع پلاسری در دشت پایین دست تشکیل شده است. وجود و شناسایی این تیپ از کانسار در کنار معادن و ارزش اقتصادی بسیار بالای این نوع از منابع سبب گردید که مجتمع سنگ آهن سنگان در محدوده­های مربوطه به انجام عملیات اکتشافی و در دو محدوده زیر به متعاقب آن استخراج پلاسر را در برنامه فعالیت­های معدنی خود قرار دهد.

 

 

 

 

 1- محدوده پلاسری جنوب آنومالی A

 

 

محدوده کانسار مورد نظر به مساحت 38 هکتار در محدوده آنومالی­های غربی سنگ آهن سنگان و در جنوب آنومالی A و جنوب غربی آنومالیB قرار گرفته است. بر اساس شواهد موجود آنومالی A و بخشی از آنومالی B منبع تغذیه قطعات ماده معدنی در این محدوده است. محدوده اکتشافی مورد نظر به صورت یک مخروط­ افکنه در پایین دست آنومالی A و برروی تپه­ها و کوه­هایی با ارتفاع کمتر از منبع تغذیه آن (آنومالی A) قرار گرفته است که با گذشت زمان تغییراتی بر روی آن ایجاد شده است.

عملیات اکتشافی در این محدوده با تهیه نقشه توپوگرافی در مقیاس 1:1000 در وسعتی به مساحت 40 هکتار آغاز و پس از حفر چاهک های اکتشافی در این محدوده اقدام به برداشت نمونه و تعیین درصد وزنی بازیابی آهن در آنها گردید؛عیار متوسط 54%  (با شرایط ایده آل جدایش) و درصد وزنی متوسط 26 % می باشد. با توجه به عمق اکتشاف شده ومقدار بازیابی آهن و عدم اکتشاف کامل عمق ذخیره با فرض گسترش عمقی سنگ آهن تا عمقی برابر 50 درصد عمق اکتشاف شده مجموع ذخیره احتمالی و ممکن سنگ آهن در این محدوده در حدود 341,000 تن برآورد می­گردد.

2- محدوده پلاسری سد باطله

 

محدوده اکتشافی مورد نظر به مساحت 3/3 کیلومتر  مربع در حاشیه سد باطله کارخانه فرآوری معدن سنگان با روند شمال غربی- جنوب شرقی با مورفولوژی هموار واقع گردیده بطوریکه در سمت غرب به صورت باریکه­ای با روند شمال شرق جنوب غرب گسترش یافته است در حالی که در بخش شرقی (مجاورت سد باطله) به پهنای آن افزوده می­شود. باریکه غربی عمدتاًٌ از آنومالی­های A و B تغذیه شده و قسمت شرقی بیشتر از آنومالی­های Cn,Cs تغذیه می­شود. 

 

 

محدوده پلاسری سد باطله

محدوده پلاسری سد باطله

 

    به منظور اکتشاف لایه پلاسر در این محدوده اقدام به حفر چاهک، برداشت نمونه و تعیین درصد وزنی بازیابی آهن در نمونه ها گردید. مقدار بازیابی آهن از 4% تا 18% متغیر بوده و مقدار متوسط آن 10% می­باشد. بر اساس آنالیز شیمیایی نمونه­های برداشت شده مقدار متوسط عیار آهن در کل لایه پلاسر (قبل از جدایش مغناطیسی)حدود 9%و در بخش آهن­دار (پس از جدایش) حدود 49% می­باشد. بر اساس عمق اکتشاف شده و نتایج بازیابی وزنی آهن و با توجه به عدم اکتشاف کامل عمق ذخیره با فرض گسترش عمقی سنگ آهن با مشخصات اکتشاف شده تا عمقی برابر 50 درصد عمق اکتشاف شده، مجموع ذخیره احتمالی و ممکن سنگ آهن در این محدوده در حدود 3,210,000 تن برآورد می­گردد.

 

 

 

مطالعات  انجام شده  در محدوده سنگ آهن سنگان

در زیر مطالعات  انجام شده به اختصار نامبرده شده است:

1-    تلفیق زمین شناسی و مگنتومتری کانسار سنگ آهن شیزن در منطقه خواف-تایباد؛ چهارمین همایش انجمن زمین شناسی اقتصادی ایران، شهریور 91

2-    تلفیق زمین شناسی و مگنتومتری کانسار ستگ آهن رزداب در منطقه خواف-تایباد؛ چهارمین همایش انجمن زمین شناسی اقتصادی ایران، شهریور 91

3-    پتوگرافی ، ژئوشیمی، تعیین درجه حرارت و فشار تشکیل توده های گرانیتوئیدی زوزن، جنوب غربی خواف

4-    پتروگرافی ، ژئوشیمی، مدل سه بعدی و مگنتومتری معدن دردوی

5-    اندیس های معدنی معدن سنگان (کانسار سم آهنی) در حال انجام

6-     زمین شناسی و کانی شناسی و ژئوشیمی زیرسطحی کانسار سنگ آهن بین باغک و  Cشمالی در حال انجام

7-    زمین شناسی و کانی شناسی و ژئوشیمی زیرسطحی کانسار سنگ آهن تپه قرمز

8-    مدل سازی کانسار با استفاده از تلفیق داده های چاه پیمایی و داده های شیمیایی سنگ آهن باغک سنگان

9-    تحلیل ساختاری معدن سنگان (آنومالی شرقی)

10-  مطالعه کانی سازی های بخش شرقی و مقایسه آن با ذخایر کشف شده (باغک،دردوی، Cشمالی و A و سایر) انواع توده های نفوذی و ارتباط آنها با کانی سازی

11-  پتروژنز توده های نفوذی ،پترولوژی اسکارن و منشاء محلول کانی سازی کانسگ آهن

12-  تحلیل ساختاری معدن سنگان (معدن دردوی)

13-  تحلیل هندسه شکستگی ها در توده ی C جنوبی معدن سنگ آهن سنگان

14-  ژئوشیمی و تعیین منشاء سنگ های آتشفشانی-رسوبی جنوب کانسار سنگ آهن سنگان

15-  موقعیت مکانی پیروتیت و سیدریت و ارتباط با کانی سازی مگنتیت

16-کانی سازی و ژئوشیمی منطقه اکتشافی سنجدک   II,IIIشرق معدن سنگان

17-  کانی سازی و ژئوشیمی منطقه اکتشافی سنجدک I شرق معدن سنگان

18-  مطالعات زمین شناسی اقتصادی و رسوب شناسی سنگ آهن پلاسری معدن سنگ آهن سنگان

19-  پهنه بندی سیلاب و شبیه سازی هیدرولیکی رودخانه با استفاده از مدل  HECRASو سامانه اطلاعاتی GIS

20-  قابلیت استفاده از آب بازیافتی سیستم صنعتی کارخانه کنسانتره

21-  تهیه و بررسی اثرات زیست محیطی سدهای باطله و طرحهای بازیابی آب

22-  مطالعات طرح بازیابی آب با استفاده از کانی زئولیت

 

زمین شناسی عمومی

بر اساس تقسیم بندی زمین شناسی ایران توسط اشتوکلین ( 1965) منطقه مورد مطالعه در زون شرق ایران قرار گرفته است، در حالی که طبق تقسیم بندی افتخار نژاد (1359) که بر اساس وضعیت ساختمانی و در ارتباط با حوضه های رسوبی صورت گرفته است، این منطقه بخشی از ایران مرکزی است. این منطقه در شمال شرق بلوک لوت به سن ترشیری در منتهی الیه و جنوب گسل درونه در منطقه سنگان خواف واقع است.

کريم پور و همکاران(1381) وکریم پور(1382) کمربند خواف- کاشمر-  برد سکن را به عنوان کمربند کانی سازی تيپ اكسيد آهن  در ايران معرفی كرد ند .از جمله کانسارهای اكسيد آهن موجود د ر اين ناحيه می توان به طلا- اسپکيولاريت کوه زر، تنورجه و معدن سنگان خواف اشاره كرد .

 زمین شناسی این کمربند اساساً شامل سنگ های ولکانیکی سیلیس تا مافیک مربوط به سنوزوئیک است جایی که واحدهای گرانیتوئیدی با ترکیب گرانیتی تا دیوریتی نفوذ کرده است. در این ناحیه به نظر میرسد که گسلها به صورت هورست و گرابن تظاهرنموده اند و تشکیل حوضه های رسوبی را داده اند. بلوک های بالا آمده در این ناحیه شامل سه بلوک کوه پیربنوش، رشته اصلی و کوه ناهور- سینا می باشند. رشته اصلی که بزرگترین واحد بالا آمده درناحیه می باشد ازپنج بلوک و افتادگی کوچکتر ایجاد شده است که بلوک جنوبی یکی از آنها می باشد. معدن سنگان در بلوک جنوبی قرار می گیرد. امتداد عمومی این بلوک شمال غرب- جنوب شرق می باشد. این بلوک به وسیله دو گسل عمده به دو بخش تقسیم می گردد. توده های نفوذی بزرگی همچون سرنوسر و برمانی درمنطقه وجود دارند که دراطراف آن ها کانی زایی عمدتاً مگنتیتی و هماتیتی مشاهده می گردد.

واحدهای زمین شناسی موجود در ناحیه مورد مطالعه از قدیم به جدید شامل ماسه سنگ سیلتی (ژوراسیک)، آمفیبول اسکارن، گارنت اسکارن، سنگ آهن، تراکی آندزیت، گرانودیوریت ودایک های داسیتی و ریوداسیتی و توده های ساب ولکانیک مونزونیت تا سینیت پورفیری متعلق به ائوسن و رسوبات کواترنری می باشد.

در این منطقه واحدهای مختلف سنگی از جمله سنگ های رسوبی شیل و سیلتستون، کنگلومرا، آتشفشانی، پلوتونیکی، واحد های سنگ آهکی و انواع اسکارن با کانی های مختلف مشاهده می گردد. قدیمی ترین سنگ ها در مناطقC شمالی و باغک شامل شیل های سیلیسی شده، ماسه سنگ ها و کربنات ها می باشد. که در تماس با سنگ های دگرگونی اسکارن و به طور محلی مرمر قرار گرفته اند.

بیشترین فعالیت آتشفشانی در منطقه از کرتاسه تا اوایل ائوسن روی داده است. سنگ های ولکانیک و ساب ولکانیک اسیدی تا حدواسط و آلکالین منطقه(توف، گدازه و پیروکلاستیک) دارای سن ائوسن تا الیگوسن می باشد.

نظریات مختلفی درمورد منشاً کانی زایی درمنطقه عنوان شده است که ازآن میان می توان به آتشفشانی- رسوبی، اسکارن و مگنتیت نوع Fe-Oxides(کریم پور،1369) اشاره کرد. با توجه به اینکه مطالعات دقیق تر و مستندات قانع کننده تری در خصوص منشا اسکارن گزارش شده است، لذا معدن سنگان را می توان در حالت کلی یک  ذخیره مگنتیت Fe-Oxides در نظر گرفت که بر اثر مکانیسم اسکارنی ایجاد شده است. بررسی کانی شناختی اسکارن در منطقه، انواع کانیهای خاص اسکارنی را در اطراف توده های مگنتیتی نشان می دهد. به طور کلی دو نوع  عمده اسکارن کلسیمی و منیزیمی درمنطقه قابل رویت می باشد.

 

 

ژنز كانسار

در مورد ژنزكانسنگ آهن سنگان نظريات مختلفي ارايه شده است اما دو نظريه بيشتر مورد توجه قرار گرفته است:

ابتدایئ ترین نظریه ها بيان كننده ارتباط كاني‌سازي با ولكانسيم زيردريايي(تيپ ولكانوسديمنت) است (مرجعي- 1368)

براساس مطالعات مختلف معدن سنگان به عنوان کانسار با منشاء اسکارن معرفی گردیده است که در کمربند خواف-کاشمر-بردسکن واقع شده است. کريم پور و همکاران(1381( و کريم پور (1382) این کمربند را به عنوان کمربند کانی سازی تيپ اكسيد آهن در ايران معرفی كردند. بر اساس این مطالعات محلولهای غنی از آهن با میزان K2o بالا و نشات گرفته از سنگهای سینوگرانیتی تا گرانودیوریتی در سنگهای كربناتي نفوذ کرده اند و ضمن تشكيل اسكارن، آهن را به صورت مگنتيت بر جای گذاشته شده است. شواهد زير دلايل مهمی بر اين موضوع است:

1-     ذخيره در زونهای اسكارنی يافت می شود.

2-     كانيهای مشخصه اسكارن مانند گارنت، اكتينوليت، فلوگوپيت و د يوپسيد همراه ذخيره يافت می شوند .

3-     مگنتيت کانه اصلی آهن است.

4-     اندازه بلورهای مگنتيت متوسط تا درشت است.

 

نظريه دیگر: نشان‌دهنده ارتباط كاني‌سازي با كاني‌هاي كالك سيليكاته (كاني‌سازي نوع اسكارن)مي‌باشد(بومري- 1371). بر طبق این نظریه و با توجه به سيماهاي اختصاصي نظير پيدايش كانسار آهن در يك افق كربناته، وجود كاني‌هاي اسكارني (گارنت و‌....)، حضور متاسوماتيسم، دگرساني‌هاي گسترده، حضور هاله‌هاي دگرگوني، حضور توده‌هاي نفوذي بزرگ (گرانيت سرنوسر)، بالا بودن عيار آهن، بافت، ساخت، اشكال بلورها و مشخصات كانه‌هاي موجود پيدايش كانسار را با منشاء اسكارن و در ارتباط با توده‌هاي نفوذي گرانیتی تا گرانوديوريتي می داند.

 

 

  ذخاير پلاسري    (Placer deposits )

 

آنکس که چرخه کامل تحول پلاسرها با همه جزئیات آن را دریابد، خواهد توانست به تنوع بی پایان نمودهای پلاسر پی ببرد (یو . بیلی . بین ، 1938).                                                                             

تعریف پلاسر:

پلاسر يك كلمه اسپانيايي مي­باشد و به معني وجود ذخيره معدني در رسوبات تخريبي مي­باشد، زمين شناسان اقتصادي معمولاً نهشته­هاي نابرجاي داراي ارزش اقتصادي را تجمعات مكانيكي يا نهشته­هاي پلاسري به حساب مي­آورند. اين نهشته­ها به نهشته­هاي خاكزادي كه بوسيله فرآيندهاي رسوبي تمركز دهنده كانيهاي سنگين ايجاد مي­شوند، تعلق دارند.

كانيهاي پلاسري كه به درجات مختلف داراي اين ويژگي­ها هستند عبارتند از كاسيتريت، كروميت، كولومبيت، مس، گارنت طلا، ايليمنت، مگنتيت، پلاتين، ياقوت، روتيل ، زنوتايم و زيركن.

شرايط لازم براي تشكیل پلاسرها :

   براي تشكيل كانسارهاي پلاسري يك سري موارد بايد وجود داشته باشد كه مهمترين آنها عبارتند از :


وجود سنگ مادر مناسب: كانيهايي وجود دارند که در مرحله اول تشكيل به دليل پايين بودن درصد فراواني آنها در سنگ مادر فاقد ارزش اقتصادي هستند  اين كانيها پس از هوازده شدن سنگ بوسيله آب  باد و گاهي يخچال حمل مي­شوند و در محيط ديگري متمركز مي­گردند در اين ميان نوع سنگ مادر، موجب كنترل نوع پلاسر مي­شود به عنوان مثال پلاسر الماس عمدتاً از كيمبرليت­ها منشأ مي­گيرد.

- وجود كاني سنگين

- فرآيند هوازدگي موثر: در تشكيل كانسارهای پلاسري هوازدگي فيزيكي بيشتر مهم مي­باشد و با  خرد كردن سنگ­ها با عث جدا شدن كانیهاي پلاسر ساز مي­گردد. 

- عامل انتقال دهنده

- محل تمركز مناسب: در مورد يك رودخانه مكان­هاي مناسب جهت تجمع كانيهاي سنگين عمدتاً محل خروج رودخانه از ارتفاع و ورود به دشت مي­باشد كه پهناي آن بيشتر و گراديان آن كاهش مي­يابد و نتيجتاً كانيهاي ته نشين شده و كاني­هاي سبك منتقل مي­شوند.

انواع پلاسر :

الف) پلاسرهاي آبرفتي يا رودخانه­اي.  ب) پلاسرهاي بومي يا بازماندي. ج) پلاسرهاي ساحلي. د) پلاسرهاي دامنه­اي يا دلوويال. د) پلاسرهاي واريزه­اي يا كوه رفتي. ه) پلاسرهاي يخچالي. و) پلاسرهاي بادرفتي.

 

 

 

 

 

پلاسر سنگ آهن سنگان :

ذخاير نابرجاي آهن، آن قسمت از ذخايری هستند كه از نقطه‌اي ديگر به محيطي كه در آن نهشته شده‌اند، منتقل گرديده‌اند. بعضي از كانه‌هاي آهن و به ويژه مگنتيت در برابر هوازدگي مقاوم مي‌باشند اين كاني‌ داراي وزن مخصوص نسبتاً بالايي است و به همين دليل در پلاسرها تجمع يافته و ذخاير نابرجاي آهن را تشكيل    می دهد.

 

بررسی تصاویر ماهواره­ای TM لندست در منطقه تایباد، مخروطه افکنه­های عظیم در جنوب غرب کوه­های معادن سنگان واقع شده است مشاهده گردید. با پردازش دیجیتالی باندهای انعکاسی این تصاویر تشابه زیادی بین رفتار انعکاسی رسوبات آبرفتی با توده­های معدنی واقع در سنگان دیده می­شود نهشته­های پلاسری این منطقه حاصل تخریب مکانیکی بخش­های توده­های سنگ آهن سنگان در اثر عوامل مختلف سطحی ( عمدتاً یخبندان و سایر عوامل هوازدگی) و ساختاری (شکستگی­ها و درزه - شکاف­های حاصل از فعالیت­های تکتونیکی) و حمل مکانیکی آنها توسط سیلابهای فصلی،  به وسیله آبهای جاری از آنومالیهای اصلی معدن به دشت جنوب غربی معدن سنگان بوده است.  این معادن پلاسری تقریباًٌ در گستره­ای به طول 30 کیلومتر و عرض حدود 20 کیلومتر تا مرز افغانستان توسعه یافته­اند. امتداد این معادن شمال غربی به سمت جنوب شرقی است و عوامل چینه شناسی و تکتونیکی باعث شده که مواد معدنی در منطقه به طور یکسان پراکندگی نشان ندهند، توپوگرافی منطقه از نوع دشت و تپه ماهورهای پست می باشد، ارتفاع انباشت پلاسر در بعضی از نقاط 12 الی 14 متر برآورد شده است. سنگ آهن موجود در محدوده­های پلاسری از نوع مگنتیت با فرمول شیمیایی Fe3O4 میباشد. از نظر زمان زمین شناسی نهشته­های پلاسر این منطقه بیشتر متعلق به عصر حاضر و دوره ترشیاری می­باشند. با توجه به وجود ارتفاعات بلند و قرارگیری سنگ آهن در آنها ذخایر قابل ملاحظه­ای از نوع پلاسری در دشت پایین دست تشکیل شده است. وجود و شناسایی این تیپ از کانسار در کنار معادن و ارزش اقتصادی بسیار بالای این نوع از منابع سبب گردید که مجتمع سنگ آهن سنگان در محدوده­های مربوطه به انجام عملیات اکتشافی و در دو محدوده زیر به متعاقب آن استخراج پلاسر را در برنامه فعالیت­های معدنی خود قرار دهد.

 

 

 

 

 1- محدوده پلاسری جنوب آنومالی A

 

 

محدوده کانسار مورد نظر به مساحت 38 هکتار در محدوده آنومالی­های غربی سنگ آهن سنگان و در جنوب آنومالی A و جنوب غربی آنومالیB قرار گرفته است. بر اساس شواهد موجود آنومالی A و بخشی از آنومالی B منبع تغذیه قطعات ماده معدنی در این محدوده است. محدوده اکتشافی مورد نظر به صورت یک مخروط­ افکنه در پایین دست آنومالی A و برروی تپه­ها و کوه­هایی با ارتفاع کمتر از منبع تغذیه آن (آنومالی A) قرار گرفته است که با گذشت زمان تغییراتی بر روی آن ایجاد شده است.

عملیات اکتشافی در این محدوده با تهیه نقشه توپوگرافی در مقیاس 1:1000 در وسعتی به مساحت 40 هکتار آغاز و پس از حفر چاهک های اکتشافی در این محدوده اقدام به برداشت نمونه و تعیین درصد وزنی بازیابی آهن در آنها گردید؛عیار متوسط 54%  (با شرایط ایده آل جدایش) و درصد وزنی متوسط 26 % می باشد. با توجه به عمق اکتشاف شده ومقدار بازیابی آهن و عدم اکتشاف کامل عمق ذخیره با فرض گسترش عمقی سنگ آهن تا عمقی برابر 50 درصد عمق اکتشاف شده مجموع ذخیره احتمالی و ممکن سنگ آهن در این محدوده در حدود 341,000 تن برآورد می­گردد.

2- محدوده پلاسری سد باطله

 

محدوده اکتشافی مورد نظر به مساحت 3/3 کیلومتر  مربع در حاشیه سد باطله کارخانه فرآوری معدن سنگان با روند شمال غربی- جنوب شرقی با مورفولوژی هموار واقع گردیده بطوریکه در سمت غرب به صورت باریکه­ای با روند شمال شرق جنوب غرب گسترش یافته است در حالی که در بخش شرقی (مجاورت سد باطله) به پهنای آن افزوده می­شود. باریکه غربی عمدتاًٌ از آنومالی­های A و B تغذیه شده و قسمت شرقی بیشتر از آنومالی­های Cn,Cs تغذیه می­شود. 

 

 

محدوده پلاسری سد باطله

محدوده پلاسری سد باطله

 

    به منظور اکتشاف لایه پلاسر در این محدوده اقدام به حفر چاهک، برداشت نمونه و تعیین درصد وزنی بازیابی آهن در نمونه ها گردید. مقدار بازیابی آهن از 4% تا 18% متغیر بوده و مقدار متوسط آن 10% می­باشد. بر اساس آنالیز شیمیایی نمونه­های برداشت شده مقدار متوسط عیار آهن در کل لایه پلاسر (قبل از جدایش مغناطیسی)حدود 9%و در بخش آهن­دار (پس از جدایش) حدود 49% می­باشد. بر اساس عمق اکتشاف شده و نتایج بازیابی وزنی آهن و با توجه به عدم اکتشاف کامل عمق ذخیره با فرض گسترش عمقی سنگ آهن با مشخصات اکتشاف شده تا عمقی برابر 50 درصد عمق اکتشاف شده، مجموع ذخیره احتمالی و ممکن سنگ آهن در این محدوده در حدود 3,210,000 تن برآورد می­گردد.

 

 

 

مطالعات  انجام شده  در محدوده سنگ آهن سنگان

در زیر مطالعات  انجام شده به اختصار نامبرده شده است:

1-    تلفیق زمین شناسی و مگنتومتری کانسار سنگ آهن شیزن در منطقه خواف-تایباد؛ چهارمین همایش انجمن زمین شناسی اقتصادی ایران، شهریور 91

2-    تلفیق زمین شناسی و مگنتومتری کانسار ستگ آهن رزداب در منطقه خواف-تایباد؛ چهارمین همایش انجمن زمین شناسی اقتصادی ایران، شهریور 91

3-    پتوگرافی ، ژئوشیمی، تعیین درجه حرارت و فشار تشکیل توده های گرانیتوئیدی زوزن، جنوب غربی خواف

4-    پتروگرافی ، ژئوشیمی، مدل سه بعدی و مگنتومتری معدن دردوی

5-    اندیس های معدنی معدن سنگان (کانسار سم آهنی) در حال انجام

6-     زمین شناسی و کانی شناسی و ژئوشیمی زیرسطحی کانسار سنگ آهن بین باغک و  Cشمالی در حال انجام

7-    زمین شناسی و کانی شناسی و ژئوشیمی زیرسطحی کانسار سنگ آهن تپه قرمز

8-    مدل سازی کانسار با استفاده از تلفیق داده های چاه پیمایی و داده های شیمیایی سنگ آهن باغک سنگان

9-    تحلیل ساختاری معدن سنگان (آنومالی شرقی)

10-  مطالعه کانی سازی های بخش شرقی و مقایسه آن با ذخایر کشف شده (باغک،دردوی، Cشمالی و A و سایر) انواع توده های نفوذی و ارتباط آنها با کانی سازی

11-  پتروژنز توده های نفوذی ،پترولوژی اسکارن و منشاء محلول کانی سازی کانسگ آهن

12-  تحلیل ساختاری معدن سنگان (معدن دردوی)

13-  تحلیل هندسه شکستگی ها در توده ی C جنوبی معدن سنگ آهن سنگان

14-  ژئوشیمی و تعیین منشاء سنگ های آتشفشانی-رسوبی جنوب کانسار سنگ آهن سنگان

15-  موقعیت مکانی پیروتیت و سیدریت و ارتباط با کانی سازی مگنتیت

16-کانی سازی و ژئوشیمی منطقه اکتشافی سنجدک   II,IIIشرق معدن سنگان

17-  کانی سازی و ژئوشیمی منطقه اکتشافی سنجدک I شرق معدن سنگان

18-  مطالعات زمین شناسی اقتصادی و رسوب شناسی سنگ آهن پلاسری معدن سنگ آهن سنگان

19-  پهنه بندی سیلاب و شبیه سازی هیدرولیکی رودخانه با استفاده از مدل  HECRASو سامانه اطلاعاتی GIS

20-  قابلیت استفاده از آب بازیافتی سیستم صنعتی کارخانه کنسانتره

21-  تهیه و بررسی اثرات زیست محیطی سدهای باطله و طرحهای بازیابی آب

22-  مطالعات طرح بازیابی آب با استفاده از کانی زئولیت

 

طراحی وب سایت و بهینه سازی سایت راهبر